CARLO GOLDONI 1707-1793
İtalyan oyun yazarı. Commedia dell'arte oyunlarındaki maskeli,
kalıplaşmış tiplerin yerine daha gerçekçi karakterler; gevşek
yapılı, çoğu zaman yinelemelerle dolu kurgunu yerine, sıkı dokulu
olay örgüleri ve sonu önceden kestirilebilen farsın yerine de
neşeli ve kendiliğinden gelişmeye açık bir hava getirmiştir.
Bu yenilikler nedeniyle Goldoni, İtalyan gerçekçi komedisinin
kurucusu sayılır. Bir hekimin oğlu olan Goldoni, yaşıtlarına
göre erken bir gelişme gösterdi. Tiyatroyla ilgilenmeye küçük
yaşta babasının kütüphanesindeki komedileri okuyarak başladı.
1721'de Rimini'de devam ettiği okulu terk ederek gezginci bir
tiyatro kumpanyasına katıldı. Daha sonra Pavia'daki papalığa
ait yüksekokulda öğrenimini sürdürdü. Plautus, Terentius ve
Aristophanes'in komedilerini orada okudu. Moliere'i okuyabilmek
için Fransızca öğrendi. Kentin soylu hanımlarını konu alan bir
yergi yazdığı için, Pavia'daki Ghislieri Yüksekokulu'ndan atıldı.
Pavia Üniversitesi'nde gönülsüzce hukuk okumaya başladı. Venedik
(1731- 1733) ve Piza'da (1744 - 1748) avukatlık yapmasına ve
diplomatik görevlerde bulunmasına karşın, asıl ilgisini Venedik'teki
San Samuel Tiyatrosu için yazdığı oyunlara yöneltmişti. 1748'de
oyunlarını Venedikli oyuncu ve tiyatro yöneticisi Girolamo Medebac'ın
Sant'Angelo Tiyatrosu için oyunlar yazmaya başladı. İlk oyunlarında
üslubunun henüz belirginleşmemiş olmasına, eski ve yeni üsluplar
arasında gidip gelmesine karşın Samuel Richardson'ın romanından
uyarladığı La Pamela (1750) gibi ciddi oyunlarında, maskeli
karakterleri tümüyle kaldırdı. 1750 - 1751 sezonunda, çalıştığı
tiyatroyu öteki kumpanyaların rekabetinden koruyabilmek için
16 yeni komedi yazacağını açıkladı. Bunlardan Venedik lehçesiyle
yazdığı, I pettegolezzi delle donne ( Dedikoducular), commedia
dell'arte tarzındaki Il bugiardo (Yalancı, 1942, 1944) ve bir
İtalyan töre komedisi olan Il vero amico (Gerçek Arkadaş) Goldoni'nin
en başarılı yapıtları arasında yer alır. Goldoni 1753'ten 1762'ye
kadar San Luka Tiyatrosu için oyunlar yazdı. Commedia dell'arte
tarzından hızla koptuğu bu dönemin önemli yapıtları bir İtalyan
töre komedisi olan La locandiera (1753; Otelci Kadın) ve Venedik
lehçesinde yazdığı I rusteghi (1760, Yabanlar, 1953), ile Le
baruffe chiozzote'dir (1762; Chioggia Kavgaları). Goldoni, Il
malcontenti (1755, Tatminsiz) oyununda rakibi oyun yazarı Pietro
Chiari'yi yerdi. Bir commedia dell'arte hayranı olan Carlo Gozzi
de 1757'de yazdığı bir yergi şiiriyle Goldoni'yi aşağıladı.
Ayrıca Le amore delle tre melarance (1761; Üç Portakalın Aşkı)
adlı commedia dell'arte tarzındaki oyununda Goldoni ve Chiari'yle
alay etti. Goldoni, 1762'de Comedie-Italienne'i yönetmek için,
Venedik'ten ayrılıp Paris'e gitti. Burada yazdığı Fransızca
oyunlarını sonradan Venedik seyircisi için yeniden kaleme aldı.
Fransızca L'Eventail (1763) adıyla yazdığı ve Il ventaglio (1764;
Yelpaze, 1955) adıyla İtalyanca'ya çevirdiği yapıtı en başarılı
oyunları arasında yer alır. Goldoni, Versailles'daki prenslere
İtalyanca öğretmek için, 1764'te oyun yazarlığını bıraktı. 1783'te
Memoires (1787; Anılar) adlı ünlü yapıtını yazmaya başladı.
Fransız Devrimi'nden sonra, emekli aylığı kesildi, birkaç yıl
sonra da yoksulluk içinde öldü.
Bertolt Brecht
Samuel Beckett
Anton Çehov
Dario Fo
Frederico Garcia Lorca
Moliere
Friedrich Schiller
William Shakespeare
Bernard Shaw